Zimą o lecie
Anna Gorol - KK 2/1998


Nawet najbardziej optymistycznie nastawiony do świata człowiek, który przyjmuje go takim, jakim jest, szczególnie w zakresie przyrody, nie jest wolny od tego, aby w zimie myśleć o lecie. Cóż dopiero, gdy dotyczy to działkowca, albo turysty, albo obu tych hobbystów w jednej osobie.

Otóż, gdy zima, nawet piękna i śnieżna, na razie nie chce nas opuścić (bo jeszcze nie czas na to), myślami wybiegamy w niedaleką przyszłość, gdy wszędzie będzie zielono i ciepło i będzie można pielęgnować swe ulubione kwiaty, albo udać się na wędrówkę w góry, gdzie też różnych ciekawych roślin niemało.

Kilka lat temu w czasie sierpniowych wędrówek po Tatrach udało mi się sklecić parę wierszyków o niektórych roślinach, jakie napotykaliśmy po drodze. Teraz w zimowe wieczory wpadłam na pomysł, że mogłabym wydać je w naszym czasopiśmie.

Aby jednak informacje o kwiatach były bardziej wiarygodne, umieszczam je, o ile to możliwe, wśród odpowiednich opisów zaczerpniętych z literatury. Są to albo definicje z Wielkiego Atlasu Roślin [1] lub Słownika Roślin Użytkowych [2], jak tez wybrane, pisane poetyckim stylem, fragmenty naukowych informacji o roślinach tatrzańskich autorstwa Zofii Radwańskiej-Paryskiej [3]. W ten sposób powstało 7 "gablotek" roślinek tatrzańskich. W każdej zawarte jest połączenie wiadomości encyklopedycznych i profesjonalnych na temat tych kwiatuszków ze skojarzeniami nieprofesjonalisty. Mam nadzieję, że taki układ okaże się dla Państwa interesujący. Dobór roślin jest zupełnie przypadkowy - 7 jednozwrotkowych wierszyków to plon jednego dnia wędrówki po Tatrach. Istnieje wiele innych ciekawych i pięknych roślin tatrzańskich, które nie doczekały się podobnych wierszyków. Może w przyszłości...

Opisy podane są w układzie alfabetycznym. W niektórych przypadkach (patrz Goździk, Tojad mocny) nie ma zgodności między opisem encyklopedycznym i z książki Zofii Paryskiej. W książce tej nie znalazłam też wzmianek o Naparstnicy i Wierzbówce.

Goryczki

Goryczka trojeściowata - (Gentiana asclepiadea), wys. 70 cm, kwitnie VIII-IX, o kwiatach lazurowobłękitnych, ciemno nakrapianych, rośnie w Europie Środkowej, Zachodniej i Południowej w piętrze górskim i podalpejskim [1].

..."- Koniec sierpnia! Koniec Sierpnia! Schyłek lata! - zda się, wydzwaniają ozdobne, lazurowo niebieskie, podłużne dzwonki tej goryczki.

Spotykamy ją wszędzie: na miedzy polnej, obok zarośli i na łące w krainie uprawy; na skraju lasu, na polankach i - szczególnie obficie - na zrębach wśród regli; między zaroślami kosodrzewiny, w ziołoroślach, w cieniu skał, niedaleko potoków i na zarastających piarżyskach w dolnej części piętra halnego. Piękne, zielone bukietowe kępy sięgają prawie metra wysokości; to znów w gęstym cieniu na kiepskiej glebie albo gdzieś na górnych stanowiskach kryją się skromne dziesięcio- piętnastocentymetrowe karzełki o jednym, dwóch niewielkich kwiatuszkach"... [3]

Goryczka kropkowana - (Gentiana punctata), wys. 60 cm, VII-VIII, sięga aż po piętro alpejskie w Alpach, Górach Izerskich i Karpatach. Kwiaty ma żółte z ciemnobrunatnymi kropkami. [1]

..."Goryczka kropkowana kwitnie dopiero w lecie, około połowy lipca i później, a kolor jej kwiatów jest żółty, ściślej żółtawokremowy w drobniutkie, fioletowogranatowe punkciki pstrzące gęsto zwłaszcza górne części płatków. Kwiaty siedzące, skupione na szczycie łodygi i w kątach najwyższych liści, tworzą dwa do trzech niby-okółków. Szczytowe kwiaty są większe i liczniejsze, niżej zebrane - mniejsze i w mniejszej ilości"... [3]


Goryczka trojeściowata
Fioletowo - biało - fioletowa
A druga nakrapiana - na co dzień
O mniej eksponowanej urodzie


Goździk Wonny

Goździk wczesny - (Dianthus praecox), wys. 25 cm, VI-VII, rosnący w Karpatach na skałach wapiennych, ma kwiaty białe, pachnące. [1]

..."Goździk wonny. Kwiaty o niezrównanym zapachu! Gdziekolwiek wyniknie spomiędzy skałek biała, strzępiasta korona, tam niesie się powietrzem woń słodka, intensywna, nieco korzenna, odurzająca. Postacią przypomina bardzo ten goździk swych wspaniałych braci ogrodowych, lecz choć brak mu bogactwa pełnych, wielopłatkowych kwiatów, ich wielkości i różnych barw, ma jednak za to czarowny wdzięk skromności i prostoty; jego subtelne i delikatne frędzlowane płatki wyglądają jak śliczna koronka, a zapachem przewyższa stanowczo ogrodowe goździki. Korona goździka składa się z pięciu białych lub różowawych płatków o blaszce szerojajowatej i mniej więcej do jednej trzeciej strzępiasto powcinanej"... [3]


Goździki strzępiaste na wietrze się chwieją
Słońcu poddają swe różowe życie
Żyjąc w dolinach żywią nas nadzieją,
Że gdy ich nie będzie, będziemy na szczycie


Naparstnica

Naparstnica zwyczajna - (Digitalis grandiflora), wys. 100 cm, VI-VII, występuje w rozproszeniu w lasach liściastych i zaroślach na podglebiu wapiennym. Jasnożółta korona kwiatów jest wewnątrz brunatnoplamista. [1]

..."Kielich dzwonkowaty, gruczołowato owłosiony, o 5 ząbkach. Korona szeroko dzwonkowata, dwuwargowa. W Polsce dość pospolita na niżu i w górach, po widnych lasach i zaroślach; Europa Zachodnia, Środkowa i Wschodnia Syberia; miejscami uprawiana"... [2]


Naparstnica
urodą nas zachwyca
żółtych kielichów wiele
w jednym ciele


Tojad Mocny

Tojad mocny, Tojad Mordownik - (Aconitum callibotryon). Bylina do 120 cm wys.; wydłużone grono; kielich barwny, 5-działkowy, działka górna w postaci hełmu; korona 8-płatkowa, 2 górne płatki w postaci listków miodnikowych, pozostałe bardzo drobne. W Polsce występuje w grach oraz jest hodowany. W Polsce pod ochroną. [2]

..."Tojad mocny (Aconitum firmum). Tojad, czyli Mordownik, jak go dawniej nazywano, na Podhalu wśród górali nosi nazwę omieg, często wymawianą jako łomiak. Kwitnie w drugiej połowie lipca i w sierpniu, jest to piękna, wyniosła, można by rzec, dostojna roślina w swym ciemnym fiolecie i wzorzystej zieleni. Pokaźna wzrostem, bo dochodząca metra, czasem nawet więcej, wyprostowana, sztywno wznosząca się w górę, wszędzie rzuca się w oczy tak swą postawą, jak i bardzo oryginalnymi kwiatami. Patrząc na nie trudno uwierzyć, że tojad jest bardzo blisko spokrewniony z jaskrem, kaczeńcem, sasanką, powojnikiem, że, jednym słowem należy do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae)"... [3]


Tojad
Nie mylić z: to jadł
Nie ma nic wspólnego z jedzeniem
Straszny jest trujący jad
Lecz podziwiać można fiolety i zielenie


Wierzbówka Kiprzyca

Wierzbówka Kiprzyca - (Chamaenerion angustifolium), wys. 120 cm, VII-VIII, rosnie w skupiskach na zrębach i haliznach w północnej strefie umiarkowanej. Czerwone kwiaty SA zebrane w stożkowe grona. Owocem jest torebka; nasiona opatrzone puchem lotnym. [1]


Wierzbnica
Ma lila-róż lica
I smukłą postać
W przyszłym wcieleniu można by wierzbnicą zostać



Literatura:
1. Novak F.A.: Wielki Atlas Roślin. PWRiL. Warszawa: 1975 (Przekład: A. Ostrowski)
2. Podbiełkowski Z.: Słownik Roślin Użytkowych. PWRiL. Warszawa: 1966
3. Radwańska-Paryska Z.: Zielony Świat Tatr. Nasza Księgarnia. Warszawa: 1963