Podział irysów ogrodowych
Jerzy Woźniak - KK 2/1994


Każdy przeciętny miłośnik kwiatów wie co to są astry, orliki, bratki czy inne jedno lub dwuletnie kwiaty. Zdarza się, że chwalimy się swoimi osiągnięciami w uprawie tulipanów czy lilii. Jednakże zapytani o irysy stwierdzamy, że wiemy o nich bardzo niewiele. Dlaczego tak jest?

Wydaje się, że podział tulipanów czy lilii jest ustabilizowany i stosowany od dawna, przez co nie sprawia kłopotów. Z irysami sprawa jest bardziej skomplikowana. Postaram się nieco przybliżyć podział na grupy tych jakże pięknych, misternie zbudowanych kwiatów o przebogatej palecie barw.

IRYSY KŁĄCZOWE, a więc te najbardziej popularne w uprawie ogrodowej dzielimy na trzy podstawowe grupy:

I. Irysy bródkowe
II. Irysy osnówkowe
III. Irysy bezbródkowe

Podział ten stosowany jest przez The American Iris Society (AIS) i został przyjęty także w Europie.

Irysy bródkowe - AIS dzieli irysy bródkowe na sześć grup:

  1. MINIATUROWE NISKIE (MDB) - najniższe irysy ze wszystkich bródkowych. Osiągają wysokość 5-20 cm, kwitną najwcześniej, nadają się do ogródków skalnych tworząc piękne dywany kwiatów.
  2. NISKIE (SDB) - kwitną tuż po miniaturowych, wysokość 21-40 cm. Wspaniale aklimatyzują się w naszych warunkach.
  3. POŚREDNIE (IB) - wysokość 41-70 cm, pędy sztywne, na których osadzonych jest 5-6 pąków kwiatowych. Pochodzą ze skrzyżowania irysów niskich z wysokimi. U nas są raczej rzadkością.
  4. RABATOWE (BB) - wysokość 41-70 cm, kwitną razem z wysokimi. Są podobne do grupy IB, ale mają większą bródkę.
  5. MINIATUROWE WYSOKIE (MTB) - wysokość 41-70 cm. Są to tzw. irysy stołowe, kwitną razem z wysokimi. Doskonale nadają się do kompozycji kwiatowych.
  6. WYSOKIE (TB) - pędy powyżej 70 cm, a najczęściej około 100 cm. Kwiaty duże dochodzące do 20 cm średnicy osadzone po 2-3 w podstawce, kwitną najpóźniej z wymienionych.

Irysy osnówkowe - te najbardziej egzotyczne i piękne dzieła natury dzielimy na:

  1. OSNÓWKOWE (AR) - są to irysy pochodzące ze skrzyżowania sekcji irysów Onocyclus z Regalia. Cechą tych irysów jest bardzo mała, czasem tylko lekko zaznaczona bródka. Rosną dobrze w bardzo ciepłych warunkach, przy wilgotnych wiosnach i łagodnych zimach.
  2. MIESZAŃCE OSNÓWKOWE (AB) - należą tu wszystkie mieszańce, które posiadają 1/4 lub 1/2 części "krwi" irysów osnówkowych. W naszych zbyt chłodnych warunkach prawie nie uprawiane.

Irysy bezbródkowe - dzielą się następująco:

  1. SPURIE (SPU) - rosną wysoko 60-150 cm, mają długie dekoracyjne liście. Kwitną później od irysów bródkowych wysokich. Najczęściej spotykane barwy to: żółta, fioletowa i brązowa w różnych kombinacjach. Mogą na jednym miejscu rosnąć przez 10-15 lat.
  2. SYBERYJSKIE (SIB) - dorastają 60-120 cm i kwitną później od irysów bródkowych. Najczęściej występujące kolory kwiatów to: biały, niebieski i fioletowy. Górne płatki mają mniejsze od dolnych. Mogą w jednym miejscu rosnąć 8-10 lat.
  3. JAPOŃSKIE (JAP) - wywodzą się z Iris ensata, kaempferi i laevigata. Kwiaty są ogromne i osiągają średnicę do 25 cm. Górne płatki są małe lub w zaniku, kwitną w miesiąc po irysach bródkowych. Najczęściej spotykane kolory to: biały, niebieski i fioletowy w różnych odcieniach.
  4. IRYSY LUIZJANY (LA) - bardzo atrakcyjna grupa irysów o ogromnej rozpiętości barw. Górne płatki kwiatu tworzą kopuły, czasem leżą niemal poziomo. Na dolnych płatkach występuje często wyraźna kontrastowa plama. Wysokość pędu 50-100 cm. W Polsce nie są jeszcze uprawiane.
  5. KALIFORNIJSKIE (CA) - nazywane są także irysami Wybrzeża Pacyfiku (PCI) - osiągają wysokość 30-60 cm, kwitną razem z irysami pośrednimi. Są to jedyne irysy, które źle znoszą przesadzanie. W Polsce jeszcze nie uprawiane.

Poza podstawowym podziałem są jeszcze irysy powtarzające kwitnienie. Są juz zarejestrowane w grupach irysów bródkowych, syberyjskich i japońskich. Oczywiście w ciepłym klimacie kwitnienie jest powtarzane częściej, ale i w naszym klimacie jest to możliwe. Istotnym jest jednak to, że pierwsze kroki w tym kierunku zostały zrobione.

IRYSY CEBULOWE - dzielą się na cztery zasadnicze grupy:

I. Reticulata
II. Irysy angielskie
III. Irysy hiszpańskie
IV. Irysy holenderskie

Dodatkowo jest jeszcze podrodzaj Scorpiris (zwane Juno).



Literatura:

1. L. Komarnicki: Irysy. PWRiL 1993
2. Katalog velkokvětych kosatcu. SZO Iris Hlučin. 1990