Ogrodnicza klasyfikacja narcyzów
Stefan Gorol - KK 3/1994


Wczesna wiosną, przez cały kwiecień do połowy maja zdobią nasze ogrody, działki i gdziekolwiek miejskie skwerki grupy ładnych delikatnych kwiatów w jasnych, na ogół białych i żółtych kolorach z domieszka pomarańczowego. Są to narcyzy, kwiaty bardzo popularne i od dawna u nas znane, gdyż większość gatunków występuje w Europie na naturalnych stanowiskach. Dzięki temu ich uprawa jest łatwa i udaje się praktycznie w każdej glebie

Trudniejszym a niezależnym od nas czynnikiem w uprawie tych kwiatów są warunki atmosferyczne, które u nas są nie zawsze korzystne. Najlepszym pod tym względem terenem są Wyspy Brytyjskie dzięki łagodnej zimie i wilgotnej, pochmurnej wiośnie. Tam tez narcyzy cieszą się największa popularnością, najwcześniej rozpoczęto prace hodowlane i do dziś są one prowadzone bardzo intensywnie. Przodują w tym firmy angielskie i irlandzkie.

Rejestrację nowych odmian prowadzi Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze - RHS. Dla celów praktycznych ustalono klasyfikację odmian narcyzów. Za podstawę podziału przyjęto kształt i wielkość listków okwiatu i przykoronka oraz ich barwę. Odmiany podzielono na 12 grup, a grupy na podgrupy.

Obecnie jednak jest powszechnie używana uproszczona klasyfikacja, w której grupy tak jak dotychczas są oznaczone cyframi arabskimi od 1 do 12, zaś na oznaczenie barwy przyjęto kod literowy, w którym poszczególne kolory są określone za pomocą pierwszej litery angielskiej nazwy koloru:

W (white) - biała
O (pink) - różowa
G (green) - zielona
O (orange) - pomarańczowa
Y (yellow) - żółta
R (red) - czerwona

W pierwszym członie oznaczenia literowego za pomocą jednej litery jest określona barwa listków okwiatu; wyjątkowo w przypadku dwubarwności mogą to być dwie litery. Drugi człon określa barwę przykoronka i jest przedstawiony za pomocą jednej lub trzech liter, rzadziej - najczęściej w nowościach - za pomocą dwu liter. Trzyliterowe określenie barwy przykoronka oznacza:
- pierwsza litera: wewnętrzną lub dolną część przykoronka,
- druga litera: środkową część przykoronka,
- trzecia litera: brzeg lub górną część przykoronka

Jednoliterowe określenie barwy przykoronka oznacza, że jest on jednobarwny.

Zapis barwy całego kwiatu przedstawia się zatem następująco:

Y - Y dla jednobarwnych listków okwiatu
Y - YYO dla jednobarwnych listków okwiatu i dwu lub trójbarwnego przykoronka
WY - YYO dla dwubarwnych listków okwiatu i dwu lub trójbarwnego przykoronka

Myślniki powinny być pisane pod sobą (w jednym słupku). Zdwojenie liter oznacza przewagę danego koloru w przykoronku, np. YYO oznacza, że przykoronek jest żółtopomarańczowy z przewagą koloru żółtego.

1 grupa - narcyzy trąbkowe

Odmiany tej grupy są na ogół wczesne, tworzą zawsze jeden kwiat na pędzie, a trąbka jest tej samej długości lub dłuższa niż listki okwiatu. Najbardziej znanymi przedstawicielami tej grupy są: 'King Alfred', 'Unserpasable', 'Gigantic Star' - żółte, 'Mount Hood', 'Beershaba', 'Queen of Bicolors' - białe.

2 grupa - narcyzy wielkoprzykoronkowe

Odmiany tej grupy tworzą jeden kwiat na pędzie, a przykoronek płaski, w formie czarki lub trąbki jest dłuższy niż 1/3 długości listków okwiatu, ale nie dłuższy niż cały okwiat. Jest to najliczniejsza grupa narcyzów skupiająca odmiany z przykoronkami o najrozmaitszych formach.

Najbardziej znane i popularne odmiany: 'Carlton' - żółty, 'Ice Folies' - biały, 'Fortune' - żółto-pomarańczowy, 'Flower Record' - biało-pomarańczowy, 'Prof. Einstein' - biało-czerwony, 'Mrs R. O. Backhouse' - biało-różowy.

3 grupa - narcyzy drobnoprzykoronkowe

Narcyzy te również tworzą jeden kwiat na pędzie, a przykoronek jest krótszy niż 1/3 długości. Przedstawiciele tej grupy: 'Edward Buxton' - żółty, 'Barret Browning' ' biało-czerwony, 'La Riante' ' biało'pomarańczowy, 'Veger' ' biało'pomarańczowo-czerwony.

4 grupa - narcyzy pełne

Do tej grupy są zaliczane wszystkie odmiany i formy pełnokwiatowe niezależnie od ilości kwiatów na pędzie. Należą tu zatem również narcyzy wielokwiatowe o kwiatach pełnych, wcześniej zaliczane do mieszańców tazetta lub innych grup.

Typowi przedstawiciele: 'Texas' - żółtopomarańczowy, 'Ice King' - biało-żółty, 'Mary Copeland' - biało-żółto-pomarańczowy, 'Cheerfulness' - biało-żółty, 'Yellow Cheerfulness' - żółty. Dwie ostatnie odmiany wytwarzają po kilka kwiatów na jednym pędzie.

5 grupa - mieszańce triandrus

Są to mieszańce dziko rosnącego Narcissus triandrus. Kwiaty są osadzone na jednym pędzie. Typowy przedstawiciel tej grupy: 'Thalia' - czysto biały.

6 grupa - mieszańce cyclamineus

Są to mieszańce Narcissus cyclamineus, które zachowały charakterystyczne cechy gatunku, czyli zawsze bardziej lub mniej odgięte listki okwiatu (stąd nazwa, bo forma jak u cyklamena). Przykoronek dość długi, wąski, trąbkowany, zawsze pochylony w dół.

Najbardziej znane odmiany: 'February Gold' i 'Peeping Tom' - obydwie żółte.

7 grupa - mieszańce jouquilla

Należą tu odmiany pochodzące od Narcissus jouquilla, które zachowały charakterystyczne cechy gatunku. Tworzą jeden lub więcej kwiatów na pędzie, przyjemnie i mocno pachną, są najczęściej żółte, bardzo intensywnie wybarwione.

Grupę te reprezentują: 'Golden Goblet' i 'Trevithian' - obydwa żółte.

8 grupa - mieszańce tazetta

Pochodzą z krzyżowania odmian lub gatunków z Narcissus tazetta. Kwitną późno, po kilka do kilkunastu przyjemnie pachnących kwiatów na jednym pędzie.

Najczęściej uprawiane odmiany tej grupy to: 'Laurens Koster' - biało-żółta i 'Geranium' - biało-pomarańczowa.

9 grupa - mieszańce poeticus

Są to odmiany z typowymi cechami gatunku Narcissus poeticus. Są zawsze jednokwiatowe, późniejsze, przyjemnie oraz silnie pachnące. Listki okwiatu zawsze białe, a przykoronek bardzo krótki, kryzowany dwu- lub trójbarwny.

Typowym przedstawicielem tej grupy jest 'Actea' - biała z żółtopomarańczowym przykoronkiem.

10 grupa - gatunki dziko rosnące

Należą tu wszystkie naturalne gatunki oraz ich botaniczne formy: odmiany (varietes).

11 grupa - narcyzy o rozszczepionym przykoronku

Do tej grupy należą wszystkie odmiany narcyzów, które maja kwiaty z przykoronkiem dzielonym na 6 zachodzących na siebie części. Wycięcia muszą sięgać co najmniej 1/3 długości przykoronka. Przykoronek może być różnie wykształcony. Według holenderskiego hodowcy J. Gerritsena, który przoduje w pracach hodowlanych nad ta grupą, wyróżnia się następujące typy form przykoronka:
- collar (kołnierz, kryza): przykoronek jest szeroko rozłożony i przylega do listków okwiatu, które czasem nawet przykrywa ('Orangery', 'Cassata')
- butterfly (motyl): wycinanie przykoronka jest głębokie, działki sa sfalowane, odstające od listków okwiatu, przypominają skrzydła motyla ('M-me Butterfly')
- curl (lok, kędzior): działki przykoronka są tak silnie wycinane, sfalowane, fryzowane, że kwiat sprawia wrażenie pełnego, ale jednak przykoronek jest podzielony tylko na 6 części, a forma kwiatu jest "peoniowa" ('Pearlax').

12 grupa - inne gatunki i odmiany

Do tej grupy zalicza się wszystkie narcyzy, których nie można przyporządkować do żadnej z poprzednich grup.


Literatura:
Krauze J.: Narcyzy i Krokusy. PWRiL. W-wa 1976
Zpravodaj SZO Narcis Kladno 1987