Mucha narcyzowa, największy szkodnik narcyzów - co robić?
Bronisław Kondrot - KK Wydanie specjalne Krokusy-Narcyzy-Tulipany-Fritillaria 1994


Z niecierpliwością oczekuje się na pierwsze wiosenne kwiaty cebulowe. Zazwyczaj na Święta Wielkanocne pojawiają się pierwsze kwiaty odmiany 'Ice Folie' a przy ciepłej zimie o trzy tygodnie wcześniej odmiana 'Rijnvald's Early Sensation'. Jeśli pojawia się i obficie kwitną jesteśmy pewni, że naszym żółtym i srebrzystym zwiastunom wiosny nie zagroził największy szkodnik narcyzów - mucha narcyzowa.

Mucha narcyzowa zasiedla znaczne obszary, a gdy pojawi się w naszym ogródku, to w ciągu dwóch sezonów wegetacyjnych zniszczy wszystkie narcyzy, a potem w poszukiwaniu pokarmu przeniesie się na inne rośliny amarylkowate: śnieżyczki, ismeny, crinum i wystawione w doniczkach hipeastrum.

Są dwa rodzaje much. Duża, pobzyga cebularz (Lampetia equestris) i mała, udnica cebulówka (Eumerus strigatus) nazywane potocznie muchami narcyzowymi. Są one aktywne w ogrodzie w pełni wiosny od pierwszych ciepłych dni maja aż do końca czerwca. Duża mucha narcyzowa, gęsto szarobrązowo owłosiona jest podobna do małego trzmiela, zaś rzadziej występująca mała mucha - do dużej muchy domowej. Jeśli nie podejmiemy żadnych przeciwdziałań, to samiczki składają jaja na liściach w pobliżu powierzchni ziemi. Duża mucha - tylko jedno, a mała - do 30. Larwy wylęgają się, wchodzą do ziemi i wgryzają do cebuli przy piętce, przy czym mała mucha najczęściej do cebul już chorych, porażonych chorobami grzybowymi, uszkodzonych mechanicznie itp.

Opanowane przez dużą muchę cebule można wykryć po wykopaniu. Na wolnej od korzeni piętce znajduje się ciemno obrzeżona okrągła dziura o średnicy 2-4 mm. Czy cebule opanowane są przez muchę możemy także stwierdzić, mocząc cebule w wodzie. Cebule, w których znajduje się larwa wypłyną na wierzch i takie cebule należy spalić. Larwa przebywając w cebuli wygryza całe wnętrze i do czasu sadzenia we wrześniu - październiku dorasta do 16 mm długości i 7 mm grubości, zaś małej muchy do 1/3 tej wielkości. Przepoczwarzenie larwy następuje w cebuli lub w glebie i w ciepły majowy dzień, przez szyjkę z pustej już cebuli wylatuje dorosła mucha.

Na pozostawionych na piętce łuskach mogą wytworzyć się w ciągu nowego roku wegetacyjnego małe cebulki, jeśli nie nastąpi na nowo nalot much. Gospodarstwa ogrodnicze rozmnażające cebule stosują w jedno lub dwuletnim cyklu, po wstępnym przygotowaniu, kąpiel cebul w wodzie o temperaturze 45°C przez kilka godzin. W czasie takiej kąpieli giną nie tylko larwy much, ale również niszczyka zjadliwego (Ditilenchus dipsaci) i roztocza. Dla amatora metoda ta jest zbyt kosztowna, zwłaszcza gdy musi się postarać o kocioł, system ogrzewania, mieszalnik, termostat.

Stosunkowo łatwo i pewnie można muchy narcyzowe zwalczać corocznie przez podlewanie insektycydami systemowymi. W byłym NRD z dobrym skutkiem stosowano Bi 58 EC (Dimethoat) w 5% rozcieńczeniu. Zastosowane zastały również Ruscalin-bercema oraz preparat Lindan. W ogrodach, gdzie muchy narcyzowe zniszczyły wszystkie narcyzy, odbudowa nasadzeń była znowu możliwa. Te systemowe środki ochrony roślin dostają się z sokiem komórkowym do każdej komórki całej rośliny i zostają aktywne przez 10-14 dni. Wymienione środki są stosowane w ochronie drzew i krzewów owocowych, warzyw i kwiatów i stosowane właściwie, nie powodują żadnych szkód. Podlewać należy konewką całe kępki dwukrotnie w okresie nalotu much; według źródła niemieckiego raz w połowie maja po pełnym kwitnieniu i po raz drugi w połowie czerwca. Źródła polskie podają: opryskiwać od połowy kwietnia do końca wegetacji co 2 tygodnie środkami owadobójczymi.

Przeciwko udnicy cebulówce możemy, począwszy od maja, opryskiwać lub podlewać ziemię wokół roślin 2-3 krotnie co 14 dni Basudinem 25 EC - 0,15% lub Diazinonem 25 EC - 0,15%. Przy podlewaniu zużyć 2,5 l cieczy użytkowej na 10m rzędu.

W ogrodach przydomowych i działkowych należy ograniczać do minimum stosowanie środków chemicznych. Amatorski miłośnik narcyzów stoi więc wobec dylematu: nie stosować chemii i pozbywać się corocznie wielu pięknych odmian narcyzów, czy stosować i cieszyć się okazałymi kwiatami. Dylemat ów rozwiązać mogłyby biologiczne środki ochrony z korzyścią dla środowiska i miłośników kwiatów, ale na razie się nie pojawiły.