Stefan Gorol
KK Wydanie specjalne Krokusy - Narcyzy - Tulipany - Fritillaria 1994


Na rodzaj Fritillaria składa się ponad 100 gatunków występujących w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej. Główne tereny występowania to Azja Mniejsza, Środkowa i Północnowschodnia; prócz tego szereg gatunków pochodzi z Ameryki Północnej.

Rośliny mają najczęściej małe cebulki złożone z niewielu łusek. Liście wydłużone odziomkowe lub rozmieszczone na pędzie. Kwiaty różnej wielkości w formie dzwonków lub zwisających kielichów. W owalnych lub kulistych owocnikach znajdują się płaskie - u niektórych gatunków z aparatami lotnymi - nasiona. Barwy kwiatów są na ogół delikatne, ale smutne. Rośliny rozmnażają się przez podział dorosłych cebul lub tworzące się w pobliżu systemu korzeniowego cebulki przybyszowe. Rozsadzać należy je co kilka lat po zaobserwowaniu zagęszczania się roślin. Można tez rozmnażać z nasion, szczególnie gatunki i ich odmiany o małych cebulach, gdyż wtedy szybciej zakwitają. Gatunki i odmiany o dużych cebulach takie jak F. imperialis czy F. persica zakwitają dopiero po 6-7 latach. Nasiona trzeba wysiewać latem po zbiorze.


Opis niektórych najczęściej występujących i uprawianych gatunków

Fritillaria acmopetala - z Azji mniejszej i Cypru, wysokości do 50 cm. Liście wydłużone niebieskoszarozielone. Na wydłużonym pędzie 1-3 zwisających kwiatów długości i szerokości 2,5-3 cm o lekko zagiętych końcach płatków, barwy zielonej i kasztanowobrązowej, wewnątrz żółtozielone z ciemnobrązowym żyłkowaniem. Kwitną w kwietniu.

Fritillaria aurea - występuje w górach Taurus w Azji Mniejszej. Z cebulki o średnicy 2 cm wyrasta pęd wysokości 12 cm z lancetowatymi liśćmi. Kwiaty stosunkowo duże, szerokie dzwonki barwy złotożółtej z czerwonobrązowym wzorem szachownicy. Kwitnie w kwietniu.

Fritillaria bucharica - z Azji Środkowej. Cebulki średnicy 3 cm bez łusek, wysokość rośliny 30 cm, liście niebieskawozielone, na pędzie z 12 dzwonkowatymi, mlecznobiałymi kwiatami, kwitnącymi w kwietniu.

Fritillaria camtschatcensis - pochodzi z Kamczatki, Aleutów i Japonii i jest forma pośrednią między gatunkami azjatyckimi i północnoamerykańskimi. Cebulka składająca się z łusek ma 2,5 cm średnicy. Na sztywnym pędzie wysokości 35 cm rozmieszczone są lancetowate liście, a na szczycie znajduje się kilka ciemnobrązowych i purpurowych kwiatów długości 3 cm. Kwitnie w maju - czerwcu.

Fritillaria imperialis - Szachownica cesarska (Cesarska korona) pochodzi z gór Iranu i Turcji. Z dużej żółtobiałej cebuli złożonej z niewielu mięsistych łusek wyrasta pęd wysokości do 100 cm. Wydłużone liście rozmieszczone są okółkowo do połowy wysokości pędu oraz tworzą pióropusz na jego szczycie. Spod niego zwisa 6-8 a nawet więcej dużych, średnicy około 6 cm dzwonkowatych kwiatów, barwy ceglastoczerwonej lub żółtej. Cała roślina silnie nieprzyjemnie pachnie i jest trująca, co - jak twierdzą niektórzy ogrodnicy - odstrasza gryzonie. Kwitnie w kwietniu lub na początku maja. Uprawiane są odmiany w różnych odcieniach barwy czerwonej i pomarańczowej: 'Aurora', 'Orange Brillant', 'Rubra maxima' oraz żółtej: 'Lutea', 'Lutea maxima', 'Sulphurea'.

Szachownica cesarska lubi ziemię żyzną i przepuszczalną. W glebach bardziej zwięzłych konieczny jest drenaż (przynajmniej 10 cm warstwa gruboziarnistego piasku). Najlepiej prezentuje się posadzona na rabacie bylinowej lub w grupach na trawniku. Sadzić należy w sierpniu na głębokość co najmniej 20 cm. stanowisko słoneczne.
Co 3-4 lata po zagęszczeniu się roślin należy je wykopać po zaschnięciu pędu i liści i po rozdzieleniu cebul posadzić na nowe miejsce.

Częste są pytania, dlaczego cesarska korona nie kwitnie? Przyczyn może być kilka:

  • zbyt lekka jałowa ziemia
  • za słabe nawożenie
  • kwaśna ziemia
  • zagęszczenie roślin
  • sadzenie w obrębie systemu korzeniowego drzew i krzewów
  • duże wahania temperatury w glebie w pobliżu cebuli przy zbyt płytkim posadzeniu
  • przechowywanie wykopanych cebul w zbyt wysokiej temperaturze

Sadząc cebule do ubogiej ziemi należy ją dobrze i głęboko nawieźć kompostem lub rozłożonym obornikiem pamiętając, aby cebul nie sadzić wprost w obornik. Można też nawozić pogłównie mineralnymi mieszankami wieloskładnikowymi we wczesnym okresie wegetacji, a na zimę przykrywać obornikiem. To ostatnie zabezpieczy cebule przed przemarznięciem w czasie bezśnieżnych okresów zimy i zmniejszy wahania temperatury w glebie. Temperatura przechowywania cebul nie powinna być wyższa niż 20°C. Na terenach występowania kwaśnych deszczów stosować intensywne wapnowanie.

Fritillaria meleagris - szachownica kostkowana rośnie na mokrych torfiastych łąkach w Europie, również w Polsce gdzie jest pod ochroną. Cebulki średnicy do 3 cm. Na pędzie wysokości 20-40 cm nieliczne szarozielone, wydłużone, rynienkowate liście oraz jeden dzwonkowaty kwiat średnicy 3,5 cm, barwy purpurowej z charakterystycznym podobnym do szachownicy układem jaśniejszych plam. W uprawie jest szereg odmian w różnych odcieniach barwy purpurowej lub białej, niektóre z dwoma lub większą ilością kwiatów na pędzie. Są to: 'Aphrodite' - biała silniej rosnąca; 'Charon' - ciemnopurpurowa; 'Pomona' - na białym podłożu fioletowa szachownica; 'Poseidon' - purpuroworóżowa, na krótszym pędzie duże kwiaty; 'Saturnus' - jasnoróżowofioletowa.
Kwitnie w kwietniu-maju. Dobrze rośnie w glebie wilgotnej, w związku z tym można ja sadzić w pobliżu zbiorników wodnych.

Fritillaria pallidiflora - rośnie na terenie Syberii i ma cebulki średnicy 6 cm składające się z niewielu łusek. Pęd dorasta do 40 cm. Liście lancetowate siedzące, szarozielone. Na szczycie łodygi 3-12 czterocentymetrowych dzwonkowatych kwiatów barwy bladożółtej z zielonkawym nalotem z niewielu ciemnymi plamami i ciemnozielonym rysunkiem we wnętrzu. Kwitnie wcześnie w kwietniu

Fritillaria persica - z Azji Mniejszej i Iranu ma kuliste łuskowe cebule i szarozielone liście rozłożone spiralnie na pędzie. Wysokość roślin do 80 cm. Kwiatów umieszczonych na końcu pędu może być 10-50. Kwiaty są małe jasnofioletowe z szarym połyskiem, w środku brązowe. Kwitnie w maju. Wymaga stanowiska słonecznego i dobrego drenażu.

Fritillaria pudica - ojczyzną jej jest północnozachodnia część USA, gdzie miejscami występuje w bardzo dużych ilościach. Cebula jest mała, roślina ma wysokość 10-30 cm. Kwiaty drobne lejkowate barwy żółtej, kwitną w kwietniu.

Fritillaria pyrenaica - pochodzi z Pirenejów gdzie rośnie na górskich łąkach. Cebulki średnicy 3 cm składają się z kilku łusek. Liście lancetowate na pędzie wysokości 30 cm. Kwiaty dzwonkowate mahoniowopurpurowe, w środku zielonożółte w ilości 1-3. Kwitnie w kwietniu-maju.

Fritillaria recurva - pochodzi z USA, gdzie jest równie ceniona za swoją okazałość jak nasza F. imperialis, jednak ma zupełnie inny wygląd. Cebula jest duża i składa się z niewielu łusek. Pęd dorasta do 40-60 cm. Liście lancetowate rozmieszczone w 10 okółkach do połowy pędu. Kwiaty stożkowato-dzwonkowate w ilości 1-9 długości 2,5 cm, barwy purpurowej z pomarańczowymi i żółtymi znamionami w środku. Kwitną w kwietniu-maju. Z Mount Hood w Północnym Oregonie pochodzi odmiana F. recurva var. coccinea. Różni się od gatunku bardziej czerwonymi kwiatami.

Fritillaria tubiformis - rośnie w południowej części Alp. Dorasta do 35 cm. Liście lancetowate niebieskozielone. Kwiat pojedynczy na pędzie, ciemnobrązowy w formie szerokiego dzwonka. Kwitnie w kwietniu.