Cenne i rzadko widywane kwiaty w naszych ogrodach - część I
B. Kondrot - KK 1/2000


Chociaż krajowy rynek kwiaciarski bylin i cebulowych jest już niezwykle bogaty, ciągle jednak trudno kupić w jednym sklepie ogrodniczym najatrakcyjniejsze gatunki i odmiany kwiatów. Nie zawsze też można je kupić w czasie kwitnienia, aby uniknąć omyłek. Powodowane jest to najczęściej tym, że trzeba je wysadzać i sprzedawać jako młode rośliny niekwitnące, gdyż w uprawie pojemnikowej wymagałyby dużych pojemników utrudniających transport. Wiele bardzo interesujących i atrakcyjnych bylin, ich cenniejszych odmian i innych roślin jest jeszcze u nas nadal nieznanych i niemożliwych do nabycia.

W zasadzie, te atrakcyjne rośliny wymagają też poświęcenia im większej uwagi, częściejszej pielęgnacji i dość ściśle określonych warunków uprawy, aby mogły w pełni pokazać swoje piękno. Nie zawsze w naszych ogrodnictwach zakupić je można pod właściwa nazwą, czasem jest to tylko nazwa polska, a czasem tylko łacińska. To utrudnia znacznie właściwe ustalenie nazwy i obchodzenie się z takimi kwiatami, bo na polskim rynku mimo bogactwa najróżniejszych poradników tematycznych, nadal brakuje książki typu "Gartenblumen von A bis Z" - Christiana Grunera, w której oprócz botanicznych informacji o gatunkach i aktualnych odmianach znajdują się jeszcze szczegółowe warunki uprawy i rozmnażania. Aż się prosi aby polscy specjaliści napisali taką książkę, bo powodzenie na rynku takiego wydawnictwa murowane. Zdarzało mi się zakupić już wiele cennych roślin bez nazwy, sprzedawanych za przysłowiową cenę pietruszki, ale tylko dlatego, że znałem je z rysunków lub fotografii w zagranicznej literaturze.

Ponieważ nie u wszystkich przedstawianych w tym cyklu kwiatów udało mi się znaleźć polską nazwę, dlatego przedstawiał je będę pod nazwami łacińskimi.


Rhodohypoxis baurii

Jest to roślina kłączowa o krótkocylindrycznych lub jajowato zgrubiałych kłączach, z których wyrastają i nie giną grube korzeniopodobne kłącza. Posiada przyziemne trawiaste liście o długości około 10 cm, obustronnie lekko jedwabiście owłosione. Wysokość roślin od 10 do 15 cm. owłosione są również łodygi kwiatowe dorastające do wierzchołków liści, na końcu których znajduje się jeden, rzadko dwa sześciopłatkowe gwiaździste kwiaty. Starsze i większe kłącza dają więcej łodyg kwiatowych wyrastających i kwitnących stopniowo. Wielkość kwiatów 2-3 cm. znanych jest kilka odmian, jak delikatnie różowa 'Apple Blossom' blednąca do białej, ciemniejsza 'Margaret Rose', a także cały szereg siewek o różnym odcieniu różu. Odmiany różowe mają większe kwiaty od czerwonych i białych spotykanych bardzo rzadko.

Rhodohypoxis jest prawdziwą perłą w ogródku skalnym, ale wymagającą jednak specjalnego traktowania, dla pełnego kwitnienia wymagająca spełnienia kilku warunków:

  • Nie jest to roślina mrozoodporna. Pochodzi bowiem z Afryki Południowej, Nasalu i Lesoto, gdzie rośnie na torowych glebach trawiastych i humusowych zagłębieniach skalnych na wysokości od 1500 d0 3000 m.
  • Od końca września aż do wiosennego wysadzenia powinna być chroniona bezwzględnie przed wilgotną glebą i nie może być przechowywana bez gleby.
  • Od wiosny aż do zakończenia kwitnienia wymaga stale wilgotnej lecz nie przemokrzonej gleby. Przesuszona roślina kwitnie krótko.

Te wymagania powodują, że Rhodohypoxis może rosnąć w śląskich ogrodach wyłącznie w terminie od po "zimnych ogrodnikach", aż do pierwszych przymrozków. Sprawdzonym sposobem jest wysadzanie kłączy w półgłębokich doniczkach i te umieszczać w przygotowanych zagłębieniach na skalniaku. Wysadzać należy zawsze na stanowisku w pełni nasłonecznionym. W cieniu rośliny wprawdzie nie giną, lecz nie kwitną długo, a przyrosty nowych, drobnych, jajowato zgrubionych kłączy są bardzo słabe. Na dno doniczki układamy bezwarunkowo drenaż, którego nie zamulają drobne cza steczki ziemi przy częstym podlewaniu. Wymaga gleby żyznej, humusowej bezwapiennej, bardzo przepuszczalnej o gruboziarnistej strukturze. Doniczkę z wysadzeniami wyciągamy z ziemi przed pierwszymi przymrozkami i przechowujemy całą doniczkę z glebą na sucho w temperaturze 10oC. sucha ziemię usuwamy dopiero na wiosnę, a kłącza wysadzamy do świeżej gleby na głębokość 2-3 cm w odstępie 3-5 cm w zależności od wielkości kłącza. Po wysadzeniu podlewamy i utrzymujemy stale wilgotną glebę przez cały okres, aż do wyciągnięcia doniczki z ziemi przed przymrozkami. Żyzna gleba z dostępem tlenu do korzeni zapewnia, że niezdatne jeszcze na wiosnę do kwitnienia kłącza szybciej dorastają i kwitną jeszcze we wrześniu.

Rozmnaża się przez wiosenne oddzielenie drobnych jajowato zgrubiałych kłączy, które tworzy dość licznie, a także przez nasiona. W naszych warunkach klimatycznych w odkrytym gruncie nie udało mi się dotąd otrzymać nasion.

Jeśli spełnimy jej wymagania, o kwitła będzie prawie trzy miesiące, a jej liczne kwiaty zasłonią całe liście.


Trillium - Trójlist

Należy do rodziny liliowatych. Nazwa tej w pełni zimoodpornej byliny pochodzi od tego, że wszystko u tej rośliny jest potrójne: trzy liście, trzy płatki, trójdzielny nasiennik, trójżebrowe nasiona. Choć znanych jest około 40 gatunków i kilkanaście odmian, to jednak bardzo rzadko spotkać je można w naszych ogrodach. Kilka gatunków należy do cenionych bylin ogrodowych, a najłatwiej dostępne są Trilium chloropetalum i Trilium luteum. Warto je jednak starać się zdobyć, bo wnoszą one do naszych ogrodów rzadko spotykane akcenty, a mianowicie duże, do 20 cm, zielone liście z jasno zielonymi, a także brązowymi plamami o różnym odcieniu. Rozrośnięte kępy pomagają wnieść do otoczenia romantycznego ducha dzikiej przyrody. Główną przyczyną niedostępności jest ich powolny rozrost i bardzo długi okres rozmnażania z nasion.

Trillium chloropetalum - długowieczna bylina o krótkich grubych i kruchych kłączach, dorasta do wysokości 30-40 cm, a w sprzyjających warunkach nawet więcej. Liście jasno zielone z jasno brązowymi plamami, szerokie, ostro zakończone z głęboko osadzonymi nerwami wzdłużnymi nadającymi roślinie plastyczności. Łodygi z kwiatkami o długości nawet do 10 cm są białe, a w czasie przekwitania lekko różowiejące. Znane są także o kwiatach różowych i brązowo-czerwonych. Kwiaty nie rozchylają się w pełni i pozostają wpółotwarte. Kwiaty brązowo-czerwone są mniejsze, maja węższe płatki, prawie o 2/3 od białych.

Wymagają stanowisk półcienistych, wilgotnych i chłodnych. Gleba powinna mieć odczyn obojętny lub lekko kwaśny, dobrze przepuszczalna i humusowa. Dobrze zdała egzamin gleba piaszczysta z domieszką substratu torfowego i humusu liściowego. Nadaje się do wysadzeń pod wyższe krzewy rododendronów, a także drzew. Trillium chloropetalum znosi najlepiej ze wszystkich gatunków suchsze gleby i cieniste stanowiska. Jeżeli raz dobrze usadzi się na stanowisku, tonie naruszany rozrasta się i kwitnie obficie w kwietniu lub pierwszych dniach maja. W połowie lata powoli zasychają i tworzą się gołe przestrzenie o czym musimy pamiętać przy planowaniu ich nasadzenia.

Rozmnaża się przez wysiew nasion i podział w terminie od późnego lata do wczesnej jesieni. Zarówno jeden jak i drugi są kłopotliwe. Rośliny z nasion kwitną dopiero w 5 roku od ich wysiania. Nasiona wysiewać należy jesienią, a kiełkują i wschodzą dopiero dwa lata po wysianiu. Wiele nasion niszczą w glebie choroby grzybowe. Siewki najlepiej uprawiać w pojemnikach, gdyż w pierwszym roku muszą być chronione przed silnymi mrozami. Również rozmnażanie przez podział jest powolne. Rośliny rozrastają się niezbyt szybko, więc ilość sadzonek jest ograniczona, a co najważniejsze, lekka zmiana gleby i stanowiska na nowym miejscu powoduje duży szok. Przesadzone rośliny musza się długo regenerować.

Trillium garndiflorum - Trójlist wielkokwiatowy należy do najcenniejszych i najłatwiejszych do uprawy, ale jest go najtrudniej kupić. Kwiaty o wielkości do 8 cm o szerokich płatkach są szeroko rozwarte. Liście tego gatunku nie posiadają charakterystycznych u innych plam. Wyróżniają się odmiany: 'Plena' o pełnych białych kwiatach, 'Rosea' o różowych prawie okrągłych płatkach oraz 'Green', którego płatki są zielonkawe lub zielono prążkowane. Wszystkie te odmiany nadają się także do cięcia.

Trillium staje się w Ameryce i Europie Zachodniej na nowo modnym kwiatem i wielu hodowców amerykańskich i kanadyjskich prowadzi intensywne prace hodowlane. Nowe odmiany pojawiają się już w katalogach, a ceny nowości sięgają 100 dolarów.